Antykoncepcja hormonalna a trądzik

W ostatnich latach znacznie wzrasta zainteresowanie kobiet tabletkami antykoncepcyjnymi. Coraz powszechniej stosowane są jako metoda antykoncepcji, ale nie tylko. Poza bardzo skutecznym działaniem antykoncepcyjnym tabletki te, a dokładniej zawarte w nich hormony, wywierają wpływ na wiele innych narządów i tkanek organizmu kobiety. Efekt ten zawdzięczamy działaniu zarówno estrogenów, jak i gestagenów – głównych składników tabletki.

Pod wpływem tych hormonów zachodzą zmiany w układzie krzepnięcia, krążenia, zmiany w gospodarce lipidowej organizmu. Zauważalny jest także wpływ na stan skóry kobiety. Efekt działania na skórę zależy głównie od rodzaju stosowanego preparatu antykoncepcyjnego. 

Na rynku istnieje duży wybór preparatów hormonalnych, różniących się składem i ilością zawartych w nich związków. Najczęściej stosowane dwuskładnikowe tabletki antykoncepcyjne zawierają estrogeny oraz progestageny. Naukowo udowodniony jest pozytywny wpływ estrogenów na skórę (najczęściej stosowany jest etinyloestradiol), natomiast wpływ progestagenów zależy od rodzaju i jakości użytego związku. 

Działanie estrogenów

Estrogeny (wytwarzane w jajnikach) odpowiadają za prawidłowy rozwój płciowy w okresie dojrzewania. Ponadto wywierają wspomniany już pozytywny wpływ na skórę i włosy – włosy kobiet są bujniejsze, delikatniejsze i dłuższe w porównaniu z męskimi.

W skórze estrogeny zwiększają syntezę elastyny i kolagenu, czynią ją delikatniejszą, gładszą, elastyczniejszą, wilgotniejszą i jaśniejszą optycznie w porównaniu ze skórą męską. Ponadto poprzez hamowanie nadmiernego rogowacenia naskórka oraz zwyrodnienia gruczołów łojowych w skórze zapobiegają rozwojowi trądziku. Pobudzając asymilację związków azotowych, działają pobudzająco na procesy budowy i regeneracji skóry. Można zatem zaryzykować stwierdzenie, że kobiety, u których jest prawidłowe stężenie estrogenów we krwi, a niskie stężenie androgenów – nie cierpią na trądzik.

Wydaje się logiczne, że estrogenowy składnik tabletki antykoncepcyjnej ma pozytywny wpływ na stan skóry kobiety – zapobiegając powstawaniu trądziku i łagodzi zmiany już istniejące.

Działanie progestagenów

Wiele kontrowersji budzi natomiast składnik progestagenny. Stosowane dawniej w tabletkach antykoncepcyjnych progestageny miały dość silne działanie androgenne – nasilały istniejący trądzik, łojotok, powodowały nadmierne owłosienie w miejscach typowo męskich – nad górną wargą, na policzkach, sutkach. U niektórych kobiet „stare” progestageny mogły indukować zmiany trądzikowe w uprzednio zdrowej skórze oraz wzbudzać procesy ropne, które nasilały już istniejący trądzik.

Obecnie dąży się do ulepszenia jakości stosowanego hormonu – związku, który będzie pozbawiony niepożądanego działania androgennego, jednocześnie posiadającego wysoką skuteczność antykoncepcji. Nowoczesne technologie umożliwiły syntezę związków mających wręcz działanie antyandrogenne – tj. hamujące działanie męskich hormonów płciowych.

Tabletki antykoncepcyjne zawierające „nowe” progestageny korzystnie wpływają na cerę, a nawet są stosowane pomocniczo w leczeniu zmian trądzikowych. 

Warto zatem wiedzieć, jaki związek spełnia funkcję składnika progestagennego w przyjmowanej tabletce antykoncepcyjnej, aby móc odpowiedzieć sobie na pytanie o jej wpływ na stan skóry.

Powszechny podział progestagenów obejmuje cztery generacje związków, w zależności od ich powinowactwa do receptorów (progesteronowego, estrogenowego, androgenowego, glikokortikoidowego i mineralokortikoidowego).

• I generacja – należy do niej niestosowany już chlormadinon (powodował liczne działania niepożądane).
• II generacja – należy do niej levonorgestrel z dużym powinowactwem do receptora progesteronowego, ale również do androgenowego (mogą powodować niewielką androgenizację).
• III generacja – należą do niej desogestrel, gestoden i norgestimat z małym powinowactwem do receptora androgenowego (działanie antyandrogenne) wykazujące powinowactwo do receptorów gliko- i mineralokortykoidowych (u około 4% kobiet mogą powodować niewielką androgenizację).
• IV generacja – należy do niej drospirenon – wykazuje działanie antyandrogenne (zapobiega powstawaniu cech męskich, w tym rozwojowi trądziku) i antymineralokortikoidowe.

Badania naukowe wykazały, że pod wpływem progestagenów o działaniu antyandrogennym (IV generacja) zmniejsza się wytwarzanie łoju w gruczołach łojowych skóry, co ma korzystny wpływ na przetłuszczające się włosy. Skutkiem ich stosowania jest również zdecydowane zmniejszenie nasilenia objawów trądzikowych.

Leczenie trądziku za pomocą tabletek antykoncepcyjnych

Pojawiający się trądzik młodzieńczy jest w dużej mierze spowodowany nadmierną stymulacją gruczołów łojowych przez androgeny (męskie hormony płciowe). Łojotok prowadzący do zaczopowania ujść gruczołów i dołączające się nadkażenie są częstymi przyczynami zmian trądzikowych na skórze młodego człowieka. 

Logiczne więc jest, że preparaty mające działanie antyandrogenne, tzn. hamujące działanie męskich hormonów płciowych (testosteron, dehydroepiandrosteron, androstendiol), będą zmniejszały łojotok, a tym samym powstawanie zmian trądzikowych. Preparaty antyandrogenne mogą  być stosowane w leczeniu trądziku pochodzenia hormonalnego jedynie u dziewcząt i kobiet.  
W Polsce dostępne są  tabletki antykoncepcyjne, które łączą estrogeny z antyandrogenami:

• estradiol + cyproteron,
• ethynyloestradiol + cyproteron. 

Progesteron, zwany hormonem drugiej fazy cyklu, jest odpowiedzialny za wiele zmian w narządach płciowych kobiety. Ponadto nasila metabolizm organizmu, zwiększa temperaturę ciała, ma istotny wpływ na układ krążenia i gospodarkę lipidową.