Leczenie trądziku

Skuteczne leczenie trądziku jest procesem długotrwałym. Lekarz dermatolog, przed rozpoczęciem leczenia, powinien poinformować pacjenta o co najmniej kilkumiesięcznej kuracji.

W celu uniknięcia powikłań potrądzikowych (pod postacią blizn, torbieli czy szpecących przebarwień) terapię trądziku powinno rozpoczynać się jak najprędzej. Powodzenie terapii to przede wszystkim dobra współpraca między lekarzem a pacjentem.

Preparaty miejscowe i ogólne w leczeniu trądziku

Na początku leczenia należy ocenić stopień zaawansowania zmian. W zmianach łagodnych (50 proc. pacjentów), objawiających się pod postacią zaskórników, zmian grudkowych, grudkowo-krostkowych, stosuje się preparaty miejscowe. W cięższych postaciach trądziku cechującego się dużą ilością wykwitów zapalnych, guzkowych i naciekowych oraz w przypadkach łagodnych, gojących się z pozostawieniem blizn, stosuje się leczenie ogólne.

Do preparatów miejscowych stosowanych najczęściej należą:

•  nadtlenek benzoilu
•  antybiotyki
•  kwas azelainowy
•  pochodne witaminy A

Do preparatów stosowanych ogólnie należą:

•   antybiotyki
•   pochodne kwasu witaminy A
•   sole cynku
•   preparaty antyandrogenowe

Nadtlenek benzoilu

Jest związkiem, który wykazuje działanie przeciwbakteryjne. W wyniku rozkładu nadtlenku benzoilu powstaje tlen, który hamuje rozwój bakterii P.acnes, odpowiedzialnej za zmiany zapalne w trądziku. W ten sposób nadtlenek benzoilu utrudnia kolonizację gruczołów łojowych przez P.acnes. Dzięki redukcji ilości bakterii zmniejsza się ilość wolnych kwasów tłuszczowych, mających drażniące działanie. Te wolne kwasy tłuszczowe są produkowane przez Propionibacterium acnes.

Efektem działania nadtlenku benzoilu na skórze jest widoczna znaczna redukcja liczby zamkniętych i otwartych zaskórników oraz zmniejszenie ilości grudek i krost.

Wielką zaletą tego leku, związaną z jego mechanizmem działania, jest  niewystępowanie lekooporności będącej wielkim problemem w leczeniu antybiotykami. Lek występuje w wielu postaciach: żel, roztwór, krem oraz w wielu połączeniach m.in. z erytromycyną, siarką itp. Skuteczność leku jest zależna od dawki i wzrasta stopniowo od preparatów  2,5-procentowych do 10 proc.

Jednak należy pamiętać, iż nadtlenek benzoilu w każdym stężeniu, a szczególnie w stężeniu 10%, może powodować wysuszanie, złuszczanie i stany zapalne skóry. U pacjentów z wrażliwą skórą może powodować przebarwienia, a nieuważne stosowanie może odbarwić odzież.

Leczenie tym preparatem zaczynaj od najniższego stężenia i stopniowo przechodź do wyższych stężeń. 10-procentowe preparaty należy stosować na szyję lub klatkę piersiową. Powinno się unikać stosowania nadtlenku benzoilu w miejscach wrażliwych: okolice ust, oczu, nosa.

Kwas azelainowy

Skuteczność jest porównywana do nadtlenku benzoilu. Nie wywołuje zjawiska antybiotykooporności. Jego mechanizm działania jest wielokierunkowy i opiera się głównie na:

•   działaniu przeciwbakteryjnym na P.acnes
•   normalizacji zaburzonych procesów rogowacenia mieszkowego
•   hamowaniu enzymu 5 alfa-reduktazy (enzym powodujący przemianę testosteronu do jego najaktywniejszej postaci)
•   działaniu odbarwiającym poprzez hamowanie melanogenezy - co jest wykorzystywane w usuwaniu przebarwień.

Preparat ten jest lepiej tolerowany i rzadziej występują po nim działania niepożądane niż po nadtlenku benzoilu i pochodnych kwasu retinowego.

Wśród działań niepożądanych po stosowaniu kwasu azelainowego możemy wymienić uczucie pieczenia, świąd, zaczerwienienie, suchość i łuszczenie skóry. Objawy te występują na początku leczenia. W większości przypadków podrażnienia są łagodne i zazwyczaj nie wymagają przerwania stosowania leku.

Kwas azelainowy jest to lek II-rzutu w łagodnych i średnio nasilonych zmianach. Ze względu na wielokierunkowy mechanizm działania w leczeniu miejscowym nie można stosować go z innymi preparatami. Lek zwykle stosuje się dwa razy na dobę (rano i wieczorem).
Jest wskazany u pacjentów ze współistniejącym atopowym zapaleniem skóry (AZS).

Antybiotyki na trądzik

Doskonale wiemy, że działanie antybiotyków sprowadza się do ograniczenia namnażania lub wręcz do zabicia bakterii. W zmianach trądzikowych dochodzi do nadkażenia bakterią o nazwie Propionibacterium acnes, a to prowadzi do rozwoju stanu zapalnego w obrębie zmiany skórnej.

Stosowane antybiotyki zmniejszają kolonizację mieszków włosowych przez bakterie oraz ograniczają miejscowy stan zapalny. Są zalecane głównie w grudkowo-krostkowych postaciach trądziku. Antybiotyki mogą być stosowane miejscowo, tzn. bezpośrednio na skórę oraz ogólnie, tzn. doustnie, w nasilonym trądziku.

Miejscowe stosowanie antybiotyków zaleca się głównie w zmianach zaskórnikowych, grudkowych i krostkowych.

Dostępne na rynku i mające szerokie zastosowanie preparaty to:

• Dalacin T (w postaci 1% emulsji, żelu i roztworu) - zawiera antybiotyk: klindamycynę
• Aknemycin (2-procentowy roztwór i maść) - zawiera antybiotyk: erytromycynę
• Davercin (2,5-procentowy roztwór) - zawiera antybiotyk: erytromycynę

W aptekach można dostać też wiele innych preparatów zawierających antybiotyki, takich jak: chloramfenikol, tetracyklina, neomycyna. Dość poważnym problemem pojawiającym się w czasie leczenia jest narastająca oporność bakteryjna, tzn. że stosowany lek staje się nieskuteczny. Efektowi temu można zapobiec poprzez stosowanie naprzemiennie z antybiotykami innych leków miejscowych przeciwtrądzikowych lub stosowanie preparatów skojarzonych. Najlepszy rezultat można osiągnąć, stosując miejscowe antybiotyki z miejscowymi retinoidami - ich działanie wzajemnie się uzupełnia.

Złożone preparaty dostępne na rynku:

•  Aknemycin Plus, tj. erytromycyna z tretinoiną
•  Isotrexin, tj. erytromycyna z isotretinoiną
•  Zineryt, tj. erytromycyna z octanem cynku

W leczeniu ogólnym, które jest zalecane w nasilonym trądziku, zaleca się antybiotyki z grup:

•  tetracyklin
•  erytromycyna
•  klindamycyna dostępna w aptece pod nazwą Klindamycin

Leczenie ogólne sprowadza się do doustnego przyjmowania leków przez kilka miesięcy. Dodatkowo w czasie kuracji stosuje się witaminy z grupy B, poza witaminą B12, która może nasilać zmiany.

Pochodne kwasu witaminy A

Do retinoidów stosowanych miejscowo należą:

• kwas witaminy A - tretinoina oraz
• kwas 13-cis witaminy A – isotretinoina

Tretinoina należy do najsilniejszych środków przeciwzaskórnikowych. Swoim działaniem normalizuje złuszczanie w przewodach wyprowadzających gruczołów łojowych, a tym samym umożliwia ich opróżnianie przez ewakuację wydzieliny. Ponadto hamuje rozwój nowych zmian, tj. mikrozaskórników. Posiada także właściwości redukujące odczyn zapalny i hamuje rozwój zapalnych wykwitów trądzikowych - grudek i krost. Nie wpływa na ilość wydzielanego łoju.

Preparat może być stosowany w każdej postaci trądziku, jednak największą skuteczność wykazuje w postaci zaskórnikowej.

Leczenie miejscowe rozpoczyna się od jak najmniejszych stężeń, stosując preparat co 2-3 dni. W trakcie kuracji stopniowo stosuje się coraz większe stężenia, dobierając je indywidualnie do potrzeb skóry, przechodząc jednocześnie do stosowania raz dziennie.

Miejscowe stosowanie może wywoływać działania niepożądane pod postacią podrażnienia skóry: wysuszenie, złuszczanie, zaczerwienienie, dlatego jest zalecane głównie wieczorem.

Isotretinoina ma bardzo podobne działanie do tretinoiny, wykazuje jednak mniejsze właściwości drażniące skórę oraz hamuje wydzielanie łoju.

Na polskim rynku dostępnych jest wiele preparatów zawierających kwasy witaminy A. Występują w postaci żeli, kremów i roztworów w różnych stężeniach, od 0,025% do 0,1%.

Należą do nich m.in.:  

• Retin A
• Isotrexin
• Aknoten
• Atrederm

Podczas stosowania pochodnych kwasu witaminy A należy unikać nasłonecznienia, ze względu na światłouczulające działanie tych związków. Nie należy ich łączyć ze środkami keratolitycznymi (kwas salicylowy, rezorcyna, preparaty siarki). Stosowanie łącznie z nadtlenkiem benzoilu może nasilać miejscowe objawy niepożądane. W czasie ciąży stosowanie tych leków zarówno miejscowo, jak i ogólnie jest przeciwwskazane.