Odczyny alergiczne w trądziku różowatym

Trądzik różowaty jest dosyć częstą chorobą obejmującą głównie środkową część twarzy (nos, policzki, czoło, podbródek), w której grudki i krostki rozwijają się na przekrwionym, rumieniowym podłożu. Chorobie mogą towarzyszyć przerost i zwłóknienie gruczołów łojowych. Pojawia się zwykle około 30 roku życia, a szczytowe nasilenie osiąga między 40 a 60 rokiem życia. Wprawdzie kobiety chorują częściej, ale skrajnie nasilone przypadki trądziku różowatego obserwuje się zdecydowanie częściej u mężczyzn.

Przyczyny trądziku różowatego

Przyczyna trądziku różowatego jest niejasna. Wiadomo jednak, że punktem wyjścia choroby nie jest mieszek włosowy, zatem trądzik różowaty to nie to samo co trądzik pospolity. Nie zmienia to jednak faktu, ze oba schorzenia często występują równocześnie i nie rzadko trądzik zwykły wypierany jest przez trądzik różowaty. Do niedawna sugerowano różne czynniki etiologiczne, włącznie z predyspozycją genetyczna, chorobą narządów wewnętrznych, zwłaszcza przewodu pokarmowego, nadciśnieniem a także intestacją roztoczem o nazwie Demodex. Żadna z tych koncepcji nie sprawdziła się w pełni, ale w każdej z nich tkwi ziarno prawdy. Obecnie badacze coraz częściej wysnuwają na pierwszy plan związek trądziku różowatego z zakażeniem bakterią Helicobacter Pylori. Bakteria ta odpowiedzialna jest w ponad 90% za chorobę wrzodową żołądka i dwunastnicy. Zaostrzenia choroby mogą wywoływać gorące napoje, a także promienie słoneczne (prawie zawsze trądzik różowaty rozwija się na tle skóry uszkodzonej przez promieniowanie).

Reakcja alergiczna a trądzik

W ostatnich latach coraz częściej wyróżnia się rolę układu immunologicznego w procesie występowania trądziku różowatego. W obszarze zmienionym chorobowo stwierdzono zwiększone wydzielanie histaminy. Histamina jest jednym z najważniejszych mediatorów procesów zapalnych, o zasadniczym znaczeniu w reakcjach odpowiedzi natychmiastowej na alergeny. Uwalniana jest do krwioobiegu w wyniku reakcji immunologicznej, po zadziałaniu antygenu i immunoglobuliny E (IgE). Najprościej mówiąc w wyniku zetknięcia się człowieka z czynnikiem obcym dla organizmu (alergenem) dochodzi do szeregu nieprawidłowych reakcji z układu odpornościowego, co w konsekwencji doprowadza do uszkodzenia własnych tkanek.

Badania alergologiczne wykazały, że do rozwoju trądziku różowatego na tle odczynu alergicznego dochodzi głównie drogą oddechową. Do najczęstszych alergenów inhalacyjnych zaliczono:

• kurz domowy,
• Dermatophagoides pteronyssimus (skórożarłoczek skryty - gatunek z rzędu roztoczy bytujący w ludzkim otoczeniu),
• pyłki chwastów,
• alergeny wziewne A1 (pleśni),
• Dermatophagoides farinae (roztocze kurzu domowego),
• pyłki traw,
• pierze,
• pyłki drzew.

Dużo rzadziej do powstania odczynów alergicznych dochodzi drogą pokarmową. W tym przypadku wśród głównych alergenów wymienia się:

• używki,
• ostre przyprawy,
• owoce,
• jarzyny,
• mleko
• produkty mleczne.

Obecność immunoglobulin E (IgE) w śluzówce żołądka i dwunastnicy sugeruje alergiczne tło procesu zapalnego w skórze i przewodzie pokarmowym. Dieta eliminacyjna łagodzi zmiany skórne. W piśmiennictwie coraz częściej można spotkać doniesienia o związku pomiędzy trądzikiem różowatym a istnieniem wewnątrzustrojowych ognisk zakażenia i z reakcją alergiczną na alergeny drobnoustrojów.

 Trądzik różowaty - objawy kliniczne

Wczesne objawy trądziku różowatego obserwuje się u młodych dorosłych, lecz często są one lekceważone. Trądzik różowaty to choroba przechodząca charakterystyczne stadia ewolucji. Początkowo, najczęściej na nosie pojawia się ciemny rumień, występujący stale lub nawracający. W kolejnym etapie dołącza się stały rumień na twarzy w postaci rumieńców i wypieków.

Naturalny przebieg choroby jest następujący:

• rumień przemijający -  pojawia się na środkowej części twarzy pod wpływem wielu bodźców, z których najbardziej typowe jest ciepło, światło słoneczne, stres emocjonalny i gorące napoje. Pod nazwą wypieki rozumiemy rumień wywołany przez stres emocjonalny, natomiast rumieniec to pojęcie ogólne, opisujące każdy rumień przemijający,
• rumień trwały i teleangiektazje (I stopień trądziku różowatego) - jest to stale utrzymujący się rumień z licznymi teleangiekazjami (objaw polegający na obecności poszerzonych drobnych naczyń krwionośnych; w  języku potocznym oznacza "pajączki naczyniowe"),
• grudki i krostki (stopień II trądziku różowatego) - stopniowe pojawianie się małych, mięsistych, często zgrupowanych grudek, najpierw na nosie, przyśrodkowo na twarzy, podbródku i czole. Może być widoczne delikatne złuszczanie. Oprócz grudek obecne są także krostki wypełnione jałowym płynem lub zawierające normalną florę bakteryjną skóry twarzy. Inną cechą tej fazy jest obrzęk. Nierzadko chorzy skarżą się także na zgrubienie skóry. Ten etap trądziku różowatego goi się w ciągu kilku tygodni bez pozostawienia blizn,
• guzki i blaszki (stopień III trądziku różowatego) - zmiany zapalne się z II stopnia powiększają się i zlewają w większe skupiska. Równocześnie dochodzi do włóknienia i przerostu gruczołów łojowych, co może przyczyniać się do rozlanego przerostu na pewnym obszarze skóry.

Inne typy trądziku różowatego

• Trwały obrzęk w trądziku różowatym - wraz z włóknieniem dochodzi do litego obrzęku twarzy bez zagłębień. Typowym umiejscowieniem jest okolica czoła, łącznie z gładzizną (między brwiami), policzki.
• Lipoid prosówkowy - są to małe, liczne, czerwone grudki lub guzki typowo umiejscowione na powiekach i wokół ust.
• Trądzik różowaty po leczeniu steroidami - po intensywnym miejscowym leczeniu trądziku różowatego może nasilić się rumień, z równoczesnym zanikiem skóry oraz pojawieniem się krostek i zaskórników.
• Trądzik różowaty oczny - trądzik różowaty jest jedną z nielicznych chorób skóry z wyraźnie zaznaczonymi objawami ocznymi. Nawet 58% chorych ma objawy oczne m. in. zapalenie powiek, zapalenie spojówek, zapalenie tęczówki i ciałka rzęskowego czy zapalenie rogówki. Najbardziej niebezpieczne w przebiegu trądziku różowatego jest zapalenie rogówki, które może prowadzić do ślepoty i konieczności przeprowadzenia transplantacji rogówki.
• Rhinophyma (odmiana przerosła trądziku różowatego) - jest to umiejscowiony na nosie guzowaty przerost tkanki łącznej u chorych na trądzik różowaty.  Z rzadszych lokalizacji bierze się pod uwagę czoło (mentophyma), podbródek (gnathophyma), uszy (otophyma) oraz powieki (blepharophyma).
• Zmiany guzowate na nosie są wynikiem zwłóknienia, przerostu gruczołów łojowych i teleangiektazji (poszerzone drobne naczynia krwionośne). Nos zazwyczaj powiększa się asymetrycznie z powodu różnej wielkości guzków. Rhinophyma jest niemal wyłącznie chorobą mężczyzn.
• Rosacea conglobata - to jedna z najcięższych odmian trądziku rózgowatego polegająca na pojawianiu się martwiczych, krwotocznych guzków tworzących przetoki między sobą.

Jak leczyć trądzik różowaty?

Trądzik różowaty można leczyć ogólnie, miejscowo oraz chirurgicznie. Nierzadko wykorzystuje się wszystkie metody równocześnie.

Leczenie ogólne
W leczeniu ogólnym najszerzej stosowaną metodą jest podawanie tetracyklin w małych dawkach, dzięki czemu trwająca wiele miesięcy terapia rzadko doprowadza do wystąpienia działań niepożądanych. Tetracykliny są także najlepszym lekiem w postaci ocznej trądziku różowatego, w której działają silnie przeciwzapalnie. Drugim antybiotykiem o podobnej skuteczności jest metronidazol, nie należy go jednak stosować dłużej niż 2-3 tygodnie ze względu na szereg działań niepożądanych. Najskuteczniejsze w leczeniu trądziku różowatego typu rosacea conglobata jest ogólne podawanie izotretynoiny przez 3-4 miesiące, co często przynosi długotrwałe remisje.

Leczenie miejscowe
W leczeniu miejscowym stosuje się antybiotyki w kremie lub żelu (najczęściej metronidazol). Można także stosować 20% kwas azelainowy w kremie lub miejscowe leki imidazolowe, takie jak ketokonazol (Nizoral krem 2%). Należy unikać miejscowych kortykosterydów, drażniących substancji zmywających oraz roztworów alkoholowych, gdyż mogą one nasilać rumień, a w przypadku sterydów mogą doprowadzić do trądziku różowatego posteroidowego, w przypadku stosowania ich przewlekle.

Leczenie chirurgiczne
Rhinophyma jest chorobą wymagającą leczenia operacyjnego, w którym wykorzystuje się ostrze jednorazowego użycia, dermabrazji, ścinanie gorącą ezą lub laserem CO2. Gorąca eza powoduje silniejsze bliznowacenie niż inne techniki. Na 4 tygodnie przed operacją i 4 tygodnie po operacji zaleca się stosowanie izotretynoiny.