Otyłość a trądzik

U pacjentów z otyłością  statystycznie częściej obserwowane są różne choroby skóry, głównie są to wyprzenia, odparzenia, zakażenia bakteryjne i grzybicze. Ale czy otyłość ma wpływ na trądzik? Nie ma badań jednoznacznie wskazujących na otyłość jako czynnik ryzyka rozwoju trądziku.

Patogeneza powstawania zmian trądzikowych jest złożona, a jego przyczyny nie są w pełni wyjaśnione. Wiadomo natomiast z całą pewnością, że stymulacja gruczołów łojowych przez androgeny (tzw. hormony męskie) prowadzi do ich nadmiernej aktywności, co objawia się zwiększonym wydzielaniem łoju.

Rozważając wpływ otyłości na pojawienie się zmian trądzikowych, należy brać pod uwagę zaburzenia metaboliczne i hormonalne występujące typowo u ludzi otyłych.

Czym jest otyłość?

O otyłości, która dotyka 19% polskiego społeczeństwa, mówimy, gdy wskaźnik BMI (waga dzielona przez wzrost w metrach, podniesiony do kwadratu) przekracza 30. Według definicji otyłość jest stanem nadmiernego gromadzenia się tłuszczów w organizmie, innymi słowy, gdy tłuszcz stanowi ponad 25% masy ciała u mężczyzn lub ponad 30% u kobiet.

Otyłość w 20–70% uwarunkowana jest czynnikami genetycznymi, na które nie mamy wpływu, oraz czynnikami środowiskowymi, które możemy i powinniśmy odpowiednio modyfikować. Głównymi czynnikami środowiskowymi są:

• spożywanie żywności przekraczające zapotrzebowanie organizmu,
• zbyt mała aktywność fizyczna. 

Otyłość jest powszechną patologią prowadzącą do rozwoju licznych chorób: cukrzycy, nadciśnienia tętniczego, choroby niedokrwiennej serca, kamicy pęcherzyka żółciowego oraz zaburzeń hormonalnych.

Spośród licznych powikłań  otyłości, których przyczyną mogą być zmiany trądzikowe, największe znaczenie wydają się mieć zaburzenia hormonalne i metaboliczne.

Tkanka tłuszczowa to ważny gruczoł wydzielenia wewnętrznego. Oprócz wytwarzania i sekrecji własnych hormonów uczestniczy w przemianach hormonów produkowanych w innych narządach. Największą aktywność metaboliczną wykazuje tkanka tłuszczowa trzewna (brzuszna). 

Insulinooporność a trądzik

Już od dawna znany jest problem insulinooporności u osób otyłych, polegający na niewrażliwości tkanek na działanie insuliny. We krwi dochodzi wówczas do wzrostu jej stężenia. Kluczowe znaczenie w rozwoju trądziku u osób z otyłością brzuszną może mieć pobudzanie przez insulinę enzymów jajnikowych (17 alfa-hydroksylaza). Prowadzi to do zwiększenia syntezy androgenów jajnikowych, których negatywny wpływ na zmiany trądzikowe został wielokrotnie potwierdzony. Dodatkowo u osób otyłych dochodzi do pobudzenia układu podwzgórze – przysadka – nadnercza z nadmiernym wydzielaniem androgenów. Powyższe zaburzenia składają się na obraz zespołu FOH (functional ovarian hyperandrogenism) – czynnościowego hiperandrogenizmu jajnikowego objawiającego się między innymi nadmiernym owłosieniem i zaburzeniami owulacji. 

Warto także wziąć pod uwagę  rolę stresu psychogennego wywołanego otyłością, brakiem akceptacji społecznej. Dochodzi wówczas do zaburzeń hormonalnych pod postacią spadku FSH i LH, a w konsekwencji spadku stężenia estrogenów. Obserwowany tutaj hipogonadyzm hipogonadotropowy i związane z nim nieprawidłowości hormonalne mogą prowadzić do zmian skórnych pod postacią trądziku. 

Z kolei należy pamiętać, że u osób otyłych bardzo często obserwuje się hiperestrogenizm, który ma pozytywny wpływ na skórę i jej wykwity. Trudno zatem jednoznacznie stwierdzić, przy braku wiarygodnych badań klinicznych, czy otyłość wpływa i w jakim stopniu na występowanie trądziku. 

Trądzik a PCOS

Istnieje opisany w medycynie zespół PCOS (zespół policystycznych jajników), w którym obserwuje się korelację między występowaniem trądziku a otyłością.

PCOS jest endokrynopatią (chorobą mającą podłoże w zaburzeniach hormonalnych) charakteryzującą się hiperandrogenizmem oraz cyklami bezowulacyjnymi, pojawiającą się na początku okresu dojrzewania lub przed nim. Wśród objawów klinicznych tego zespołu, oprócz zaburzeń miesiączkowania, hirsutyzmu (nadmiernego owłosienia lub owłosienia w miejscach typowo męskich), trądziku, występuje także otyłość.

Jeśli więc młoda dziewczyna stwierdza u siebie sekwencję takich objawów, powinna zgłosić się do lekarza w celu diagnostyki i doboru leczenia. Terapię warto rozpocząć od redukcji masy ciała, która wbrew pozorom przynosi korzyści. W przypadku braku efektów zalecane jest leczenie z użyciem złożonej tabletki antykoncepcyjnej lub leczenie metforminą.