Terapia hormonalna w leczeniu trądziku

Wybór metody leczenia trądziku zależy w dużej mierze od jego postaci. Niektóre wymagają leczenia miejscowego, inne zastosowania leczenia skojarzonego. Leczenie skojarzone polega na podawaniu preparatów działających zewnętrznie oraz ogólnie. W leczeniu ogólnym najczęściej stosuje się antybiotyki, izotretynoinę oraz witaminy o działaniu przeciwłojotokowym. U młodych dorosłych trądzik niemal zawsze ulega samowyleczeniu. Ten fakt nie zwalnia jednak lekarza od leczenia takiego pacjenta.

Leczenie trądziku

Nowoczesne hormonalne leczenie tradziku może skrócić przebieg i zmniejszyć nasilenie choroby, zredukować bliznowacenie i co bardzo ważne, a często pomijane, poprawić samopoczucie chorego. Poza tym, bardziej nasilone postaci trądziku mogą trwać latami i wymagać wielokrotnej interwencji leczniczej. Nie istnieje lek uniwersalny, przydatny w terapii wszystkich postaci tej choroby, z wyjątkiem izotretynoiny podawanej doustnie, która likwiduje objawy każdego typu trądziku.

Zatem zarówno leki miejscowe jak i stosowane doustnie powinny być dobrane odpowiednio do nasilenia zmian trądzikowych i rodzaju dominujących wykwitów. Lek, skuteczny u jednego pacjenta, może nie pomagać innemu, dlatego nie można wykluczyć metody prób i błędów, z czego pacjent powinien zdawać sobie sprawę. Wreszcie, w leczeniu trądziku należy wziąć pod uwagę rodzaj skóry pacjenta. Osoby cierpiące na atopowe zapalenie skóry, stosujące retinoidy i inne leki złuszczające, dużo gorzej będą je tolerować, niż np. osoba z łojotokiem.

W leczeniu trądziku oprócz dbania o higienę skóry, przez stosowanie odpowiednich preparatów na bazie alkoholu lub płatków matujących, stosuje się leki na trądzik takie jak antybiotyki, izotretynoinę, kwas azelainowy, kwas oktadecenowy, nadtlenek benzoilu, kwas salicylowy oraz terapię hormonalną.

Objawy trądziku

Objawami trądziku są krosty, zaskórniki obejmujące twarz, plecy, klatkę piersiową, szyje i ramiona. W cięższych przypadkach pojawiają się skupiska wypełnionych treścią ropną cyst, szczególnie bolesnych i ustępujących z pozostawieniem blizn.

Trądzik hormonalny

Istnieją różne rodzaje trądziku. Trądzik na tle hormonalnym jest najczęściej występującym rodzajem trądziku. Pojawia się zwykle w okresie dojrzewania płciowego, czyli ok. 12 roku życia. Towarzyszy młodym dorosłym przez cały kres dojrzewania, aż do 20-22 roku życia. Zdarza się jednak, że nie ustępuje on po tym okresie i utrzymuje się przez całe życie.

Trądzik hormonalny powstaje na tle nieprawidłowości hormonalnych i zwiększonej odporności insulinowej w organizmie, czego skutkiem są zaburzenia w wydzielaniu łoju. Polegają one na tym, że dochodzi do wydzielania zwiększonej ilości bardzo gęstego łoju. Nieprawidłowości te dotyczą głownie chłopców, co jest związane ze zwiększoną produkcją androgenów, oraz kobiet, szczególnie w trakcie miesiączki, kiedy równowaga hormonalna jest zachwiana.

Ponadto u kobiet cierpiących na PCOS (zespół policystycznych jajników) także może dochodzić do powstawania zmian trądzikowych, związanych z nadmierną produkcją androgenów. Zdarza się, że wśród przyczyn trądziku hormonalnego znajduje się stres, niektóre leki, środki antykoncepcyjne bądź sterydy.

Prawidłowe leczenie trądziku hormonalnego opiera się na stosowaniu preparatów doustnych, gdyż eliminując przyczyny jego występowania, zapobiega się pojawianiu nowych zmian oraz przyspiesza się gojenie już powstałych. Leczenie miejscowe ma na celu łagodzenie obecnych wykwitów skórnych.

Przyczyny powstawania trądziku

Wśród przyczyn powstawania trądziku hormonalnego wyróżnia się tzw. zespoły androgenowe, do których oprócz pojawiania się u kobiet zmian trądzikowych zalicza się łysienie, zmianę układu włosów poza owłosioną skórą głowy, zaburzenia miesiączkowania, przerost łechtaczki oraz niski głos. Do najczęstszych przyczyn nadmiernego wydzielania androgenów zalicza się guzy oraz przerost kory nadnerczy albo jajników.

Wiele kobiet obserwuje zaostrzenie się trądziku w okresie około miesiączkowym. Zwykle wyczuwają one głęboko usadowione guzki, najczęściej na podbródku. Podobne dolegliwości mogą wystąpić po odstawieniu doustnej antykoncepcji, po porodzie i podczas menopauzy.

Hormonalne leczenie trądziku

W terapii hormonalnej najczęściej sięga się po leki o działaniu antyandrogennym oraz doustną antykoncepcję.

• Antyandrogeny

Octan ciproteronu jest to preparat wykorzystywany w leczeniu trądziku jak i hirsutyzmu (nadmierne owłosienie). Stosowany jest głównie w połączeniu z estrogenem zawartym w doustnej antykoncepcji. Działanie octanu ciproteronu polega hamowaniu układu podwzgórze - przysadka - jajnik, który odpowiedzialny jest za nadmierną produkcję androgenów. Estrogen zawarty w antykoncepcji zwiększa stężenie globuliny wiążącej hormony płciowe, dzięki czemu spada stężenie wolnych androgenów krążących we krwi.

Spironolakton - stosowany głównie, jako lek moczopędny ma także działanie antyandrogenowe. Zazwyczaj podaje się go w dawce 25-200mg/24h, a podczas leczenia należy monitorować stężenie potasu we krwi. Rzadko występującymi skutkami niepożądanymi takiej terapii są nieregularność cyklu miesiączkowego oraz bolesność gruczołów sutkowych.

• Doustne środki antykoncepcyjne

Bardzo często pierwszym etapem leczenia trądziku u młodych kobiet jest stosowanie doustnych środków antykoncepcyjnych. Poza bardzo skutecznym działaniem antykoncepcyjnym tabletki te, a dokładniej zawarte w nich hormony, wywierają wpływ na wiele narządów i tkanek organizmu kobiety. Efekt ten zawdzięczają działaniu zarówno estrogenów, jak i gestagenów - głównych składników tabletek. Leki te należy stosować po konsultacji z ginekologiem. Rezultaty zwykle widoczne są po 1 miesiącu kuracji, czasami jednak, aby osiągnąć zmniejszenie nasilenia zapalnej postaci trądziku, leczenie trzeba kontynuować przez 6 miesięcy.

Estrogeny, wytwarzane w jajnikach są odpowiedzialne nie tylko za prawidłowy rozwój płciowy w okresie dojrzewania, ale także za skórę i włosy. Swoim działaniem hamują nadmierne rogowacenie naskórka oraz produkcję łoju przez gruczoły łojowe w skórze, przyczyniając się do hamowania rozwoju tradziku. Ponadto pobudzając asymilację związków azotowych, działają pobudzająco na procesy odnowy i regeneracji skóry.

Zatem tabletki antykoncepcyjne zawierające estrogeny wykazują silne działanie chroniące skórę przed pojawieniem się zmian trądzikowych, bądź łagodzące zmiany już istniejące.

Miejscowe leczenie trądziku

W leczeniu miejscowym zmian trądzikowych pochodzenia hormonalnego zastosowanie znajdują preparaty kwasu retinowego (pochodne witaminy A). Normalizują one nieprawidłowe rogowacenie mieszkowe, zmniejszają wytwarzanie łoju i tym samym przyspieszają gojenie się zmian. W usuwaniu zaskórników skuteczne tą także preparaty kwasu salicylowego, będące alternatywą dla retinoidów.

W likwidacji wykwitów zapalnych zastosowanie odnajdują także leki przeciwzapalne jak tlenek benzoilu, antybiotyki, kwas azelainowy, octadecenowy i salicylowy. Tlenek benzoilu działa silnie złuszczająco oraz bakteriobójczo. Skutecznie obniża poziom Propionibacterium acnes (bakteria odpowiedzialna za rozwój krost) o ponad 95% w ciągu 2 tygodni. Może wywołać rumień oraz wybielić ciemną skórę lub włosy.

Kwas azelainowy stosowany w postaci kremu, ma działanie przeciwbakteryjne, przeciwzapalne oraz lekko złuszczające. Zatem lek ten jest skuteczny u osób z trądzikiem cierpiących dodatkowo na atopowe zapalenie skóry. Antybiotyki zalecane są szczególnie u osób, u których zmiany trądzikowe usytuowane są na rumieniu, będącym odczynem zapalnym. W leczeniu miejscowym stosuje się erytromycynę oraz klindamycyna.

Kwas octadecenowy wykorzystywany jest do produkcji preparatów przeznaczonych miedzy innymi do pielęgnacji i leczenia skóry trądzikowej. Jest to kwas występujący w mleku ludzkim. Kwas salicylowy reguluje odnowę komórkową skóry, działa złuszczająco poprzez rozluźnianie połączeń międzykomórkowych i usuwa zbędne warstwy zrogowaciałych komórek naskórka. Jako preparat spokrewniony z aspiryną (kwas acetylosalicylowy) wykazuje pewne właściwości przeciwzapalne, sprzyjając tym samym procesowi gojenia się wyprysków i podrażnień. Kwas salicylowy posiada właściwości bakteriobójcze, grzybobójcze oraz lekko dezodorujące.