Trądzik piorunujący (acne fulminans)

Trądzik pospolity jest jedną z najczęstszych chorób skóry. W okresie pokwitania każdy człowiek ma mniej lub bardziej nasilone zmiany trądzikowe, które u większości osób w życiu dorosłym samoistnie ustępują. Istnieje twierdzenie, że im wcześniej pojawia się trądzik tym większe jest prawdopodobieństwo cięższego i długotrwałego przebiegu choroby. Wprawdzie kobiety i mężczyźni dotknięci są nim w porównywalny sposób, to jednak mężczyźni częściej narażeni są na cięższe postacie trądziku pospolitego.

Zmiany trądzikowe - występowanie

Z powodu lokalizacji zmian trądzikowych takich jak twarz, dekolt czy plecy dla wielu osób choroba ta stanowi duży problem psychospołeczny. Trądzik występuje w okolicach bogatych w gruczoły łojowe, charakteryzuje się łojotokiem, tworzeniem zaskórników, krostek zapalnych, grudek i blizn. Czynnikiem usposabiającym wystąpienie trądziku jest skłonność do nadmiernego wytwarzania łoju i rogowacenia ujść mieszków włosowych. Nadmierne wytwarzanie mas rogowych powoduje tworzenie się zaskórników, a następnie związanych z nimi odczynów zapalnych w postaci zmian grudkowo-krostkowych.

Trądzik pospolity - rodzaje

• Trądzik młodzieńczy (acne juvenilis), w którym zmiany są zwykle słabo nasilone, z przewagą zaskórników i wykwitów grudkowych. Umiejscowione są głownie na twarzy i plecach. Szczyt nasilenia zmian obejmuje wiek dojrzewania, po czym samoistnie ustępuje po kilku latach trwania.
• Trądzik ropowiczy (acne phlegmonosa), w którym obok zmian typowych tworzą się torbiele ropne, które goją się przez bliznowacenie - blizny są nierówne, wciągnięte.
• Trądzik skupiony (acne conglobata), w którym zmiany mają charakter głębokich nacieków i torbieli ropnych, niekiedy zlewających się. Ponadto w tym typie trądziku występują liczne, bardzo duże zaskórniki. Podobnie jak w trądziku ropowiczym tak i w trądziku skupionym gojenie się następuje z pozostawieniem blizn. Acne conglobata typowo spotyka się prawie wyłącznie u mężczyzn. Oprócz typowej lokalizacji zmiany trądzikowe często pojawiają się w okolicach pachowych, pachwinowych i na pośladkach.
• Trądzik bliznowcowy (acne keloidem), który polega na tworzeniu się bliznowców w obrębie zmian trądzikowych. Często towarzyszy trądzikowi ropowiczemu lub skupionemu. Najczęściej dotyczy okolicy karku.
• Trądzik piorunujący (acne fulminans) jest to bardzo ciężka postać trądziku pospolitego. Choroba ta występuje stosunkowo rzadko i niemal wyłącznie u chłopców około 15 roku życia. Najczęściej rozwija się po nieudanej próbie leczenia trądziku skupionego. Uważa się, że przyczyną wystąpienia trądziku piorunującego jest aktywacja układu immunologicznego (odpornościowego).

Objawy trądziku

Trądzik piorunujący (acne fulminans) charakteryzuje się nagłym początkiem z powstaniem zlewających się ropni. Proces ten prowadzi do martwicy krwotocznej (nagłe, całkowite przerwanie odpływu krwi). Często z wykwitów można zeskrobać galaretowate masy. Najczęstszą lokalizacją trądziku piorunującego jest twarz, szyja i plecy. Równocześnie z wykwitami pojawia się gorączka, leukocytoza (zwiększona ilość białych krwinek, świadcząca o toczącym się procesie zapalnym) oraz bóle i obrzęki stawów (szczególnie stawu lędźwiowo-krzyżowego, stawów biodrowych i kolanowych). Ból i obrzęk dużych stawów zmusza pacjenta do przyjęcia pozycji lekko pochylonej do przodu, z ogólną sztywnością postawy.

Oprócz wyżej wymienionych dolegliwości często dochodzi do jałowego (czystego) zapalenia szpiku kostnego, z zajęciem stawu mostkowo-obojczykowego. U części chorych dochodzi do całkowitej utraty apetytu z towarzyszącą nadmierną utratą masy ciała i zanikiem mięśni, ze spadkiem aktywności fizycznej. Ponadto u niektórych chorych rozwija się rumień guzowaty. Pod pojęciem rumień guzowaty rozumie się ostrozapalne, silnie bolesne guzy, umiejscowione na przedniej powierzchni podudzi, nieulegające rozpadowi, oraz ustępujące bez pozostawienia blizn.

Obraz histopatologiczny trądziku

W obrazie histopatologicznym trądziku piorunującego widoczne są zmiany krwotoczne i leukocytoklastyczne zapalenie naczyń (plamicza osutka spowodowana zapaleniem małych naczyń żylnych). Obraz ten jest typowy tylko i wyłącznie dla tego typu trądziku pospolitego. W badaniach laboratoryjnych stwierdza się podwyższoną liczbę neutrofilii, przyspieszone OB (odczyn opadania krwinek czerwonych), niedokrwistość oraz białkomocz.

Trądzik piorunujący - różnicowanie

Głównym schorzeniem, z którym różnicuje się trądzik piorunujący jest trądzik tropikalny. Trądzik tropikalny rozwija się w sposób błyskawiczny u chorych po ekspozycji na wysoką temperaturę i wilgoć w klimacie tropikalnym. Nie spotyka się w nim jednak zapalenia szpiku kostnego ani innych chorób układowych. Innym schorzeniem zbliżonym do trądziku piorunującego jest trądzik skupiony (acne conglobata), lecz na ogół nie występują w nim objawy ogólne.

Leczenie trądziku

Podstawą terapii w leczeniu trądziku piorunującego jest zastosowanie izotretynoiny podawanej ogólnie. Leczenie trądziku jednak rozpoczyna się od stosowania prednizonu (steryd) przez 7-10 dni, a dopiero po wycofaniu go, podaje się izotretynoinę. Takie postępowanie osłabia odczyn zapalny i daje szybką odpowiedź na terapię. Dodatkowym lekiem przyspieszającym gojenie się zmian jest roksytromycyna (antybiotyk) stosowana przez 7-10 dni. Zazwyczaj całkowity czas leczenia trądziku wynosi od 8 do 12 tygodni.

Zmiany potrądzikowe - blizny

Głównym problemem po wyleczeniu trądziku piorunującego są liczne blizny. Istnieje kilka sposobów na pozbycie się ich. Po pierwsze można używać specjalnych maści, rozpoczynając ich stosowanie zaraz po zagojeniu się rany lub można poddać się rożnym zabiegom terapeutycznym. Wśród najpopularniejszych metod stosowanych na blizny wyróżnia się:

• Żele silikonowe, najczęściej stosowane w postaci cienkiej płytki (arkusza, plastra), którą należy nosić na bliźnie przez prawie całą dobę (z przerwami na zabiegi higieniczne) przez okres 2-3 miesięcy. Są szczególnie użyteczne u  osób wrażliwych na ból lub z innych przyczyn źle tolerujących bardziej inwazyjne metody leczenia.
• Presoterapię - polega ona na wytworzeniu ucisku na bliznę za pomocą odpowiednio dopasowanych (najczęściej zamawianych na miarę) ubrań (np. masek na twarz czy rękawów na kończyny) z elastycznego i przewiewnego materiału. Niedogodności presoterapii wiążą się z długotrwałością leczenia (minimum 6 – 12 miesięcy).
• Sterydoterapię - polega ona na śródskórnym wstrzykiwaniu triamcinolonu (rodzaj kortykosterydu) w bliznę. Jest to niezwykle skuteczne i stanowi pierwszoplanowy sposób leczenia bliznowców jak również terapię drugoplanową dla przerośniętych blizn, stosowaną wówczas, gdy zawiodą prostsze i mniej inwazyjne sposoby leczenia.
• Radioterapia - stosowana jest oddzielnie lub w połączeniu z leczeniem chirurgicznym.
• Laseroterapię
• Maści na blizny - witaminę E, wyciągi z cebuli morskiej (Cepam, Contractubex), żel alantoinowo-sulfo-mukopolisacharydowy, żel glikozaminoglikanowy i wiele innych.
• Krioterapię - polegającą na głębokim zamrażaniu blizn.

Trądzik wywołany

• Trądzik zawodowy wywołany najczęściej przez: chlor (chloracne) - zmiany umiejscowione na twarzy i tułowiu; oleje (acne oleosa); dziegcie (acne picea) - zmiany umiejscawiają się przede wszystkim na wyprostnych powierzchniach kończyn.

• Trądzik polekowy, który może być spowodowany przez: steroidy - umiejscowiony na klatce piersiowej, nie występują zaskórniki, witamina B12, jod, barbiturany.

• Trądzik kosmetyczny (acne cosmetica), w którym zmiany mają głównie charakter zaskórników powstałych na skutek zatykania gruczołów łojowych i potowych przez pudry i róże stosowane przez kobiety do celów kosmetycznych.

• Trądzik niemowlęcy (acne neonatorum). W tym typie trądziku wykwity są grudkowe i ropne, na ogół bez zaskórników.

• Trądzik wywołany pomadą do włosów najczęściej występuje o osób z kręconymi włosami używających tłustych preparatów, ułatwiających rozczesywanie i zapobiegających wysuszaniu włosów. Najczęściej zlokalizowany jest na czole, rzadziej na policzkach.

• Trądzik mechaniczny (acne mechanica), wywołany uciskiem okolicy bogatej w gruczoły łojotokowe i potowe, z obecnością zaskórników.