Trądzik pospolity (acne vulgaris)

Trądzik pospolity (acne vulgaris) jest jednym z najczęstszych schorzeń dermatologicznych występujących głównie u nastolatków i młodych dorosłych. Różnie nasilone objawy trądziku występują u około 90% osób w wieku 12–18 lat.

Charakterystyka trądziku pospolitego

Trądzik pospolity jest schorzeniem związanym z nadczynnością obecnych w skórze gruczołów łojowych. Ich podstawową funkcją jest utrzymanie prawidłowego nawilżenia oraz sprężystości skóry. Gdy ilość wydzielanego łoju mieści się w normie, skóra jest prawidłowo natłuszczona i chroniona przed nadmiernym wysychaniem. Natomiast gdy jest nadmierne wydzielanie łoju, skóra jest lśniąca, tłusta i łatwiej dochodzi do zaczopowania ujść gruczołów. Rozmieszczenie gruczołów łojowych nie jest równomierne, lecz cechuje się występowaniem w większej ilości w specyficznych okolicach – tzw. okolicach łojotokowych. Okolicami takimi są plecy (szczególnie skóra pomiędzy łopatkami) oraz twarz i górna część klatki piersiowej.Z tego względu objawy skórne trądziku ujawniają się w szczególności w tych okolicach ludzkiego ciała. Obok miejsc typowych, trądzik może wystąpić w okolicach karkowej, pachowych, pachwinowych i na pośladkach. Jest to jednak znacznie rzadsza sytuacja.

Ilość wydzielanego łoju jest kontrolowana przez hormony, w szczególności androgeny. W ciągu życia człowieka produkcja łoju zmienia swoje nasilenie. Jest duże w okresie noworodkowym, zmniejsza się do prawidłowego stanu, by w okresie pokwitania wzrosnąć, osiągając swoje maksimum. Następnie wraca do stanu prawidłowego około 20.–30. roku życia. Po 60. roku życia natomiast wydzielanie łoju zmniejsza się, a skóra staje się coraz bardziej sucha i mniej sprężysta.

Na produkcję łoju, poza hormonami, mają również wpływ zabiegi higieniczne. Wydzielanie łoju jest szybsze, jeżeli jest on często usuwany z powierzchni skóry. Częste przemywanie okolic skóry bogatych w gruczoły łojotokowe może paradoksalnie nasilać łojotok. Trądzik pospolity może być także spowodowany przez czynniki zewnętrzne, jak na przykład: leki, substancje drażniące występujące w miejscu pracy czy kosmetyki. Trądzik taki nazywany jest trądzikiem wywołanym.

Nadprodukcja łoju predysponuje również do zakażenia zatkanych przewodów wyprowadzających gruczołów bakteriami, najczęściej Propionibacterium acnes. Bakterie wytwarzając enzymy reagujące z łojem, powodują powstanie wolnych kwasów tłuszczowych, które wywierają działanie drażniące na skórę. Działanie bakterii prowadzi także do wytwarzania nacieków zapalnych w miejscu zakażenia.

Objawy trądziku pospolitego

Objawami trądziku pospolitego są: zaskórniki (comedo) oraz wykwity grudkowe i grudkowo-krostkowe. Zaskórniki mogą być zamknięte bądź otwarte. Zaskórniki zamknięte są drobne, białe z centralnie występującym otworkiem. Widoczne są po naciągnięciu skóry. Zaskórniki otwarte – zastój łoju połączony jest z rozplemem bakterii Propionibacterium acnes oraz innych bakterii bytujących na skórze człowieka. Podobnie do zaskórników zamkniętych, w części środkowej zaskórnika otwartego również występuje otworek, przez który masa łojowo-rogowa wydostaje się na zewnątrz. Natomiast oba rodzaje zaskórników różnią się kolorem – zamknięte są białe, natomiast otwarte są ciemno zabarwione na szczycie. W wyniku ucisku i stanu zapalnego zaskórnika otwartego powstają wykwity grudkowo-krostkowe oraz ropne torbiele.

Grudki i krostki zawierają  ropny materiał i występują tuż przy powierzchni skóry. Guzki zlokalizowane są głębiej oraz są twardsze. Zmiany zapalne goją się, pozostawiając blizny – mogą one być płaskie, zanikowe bądź przerosłe (wypukłe i często twarde).

Przebieg tego schorzenia jest przewlekły. Zazwyczaj w okresie letnim zmiany trądzikowe ulegają poprawie ze względu na większą ekspozycję na światło słoneczne. Trądzik nie jest chorobą zakaźną i nie ma możliwości zarażenia się nim od osoby cierpiącej na tę przypadłość.

Poza najczęściej występującym trądzikiem zwykłym istnieją również inne odmiany kliniczne, różniące się nasileniem zmian, ich charakterem i umiejscowieniem.

Odmiany trądziku pospolitego

• Trądzik młodzieńczy– zmiany są zwykle słabo nasilone, przeważają zaskórniki i wykwity grudkowe. Umiejscawiają się w typowych okolicach twarzy i pleców. Ten typ trądziku najbardziej nasilony jest w okresie pokwitania. Po kilku latach trwania samoistnie ustępuje.

• Trądzik ropowiczy– występują zmiany typowe dla trądziku oraz torbiele ropne, a gojenie następuje poprzez tworzenie się blizn. Blizny są wciągnięte, o nierównych brzegach, mogą być bardzo szpecące.

• Trądzik skupiony– zmiany w tym typie trądziku mają postać nacieków i torbieli ropnych, które mogą się ze sobą zlewać, oraz zaskórników o dużym rozmiarze. Gojenie następuje poprzez bliznowacenie. Charakterystyczne dla tej odmiany trądziku jest występowanie jej prawie wyłącznie u mężczyzn oraz zajmowanie obok miejsc typowych dla trądziku również okolic pachowych, pachwinowych oraz pośladków.

• Trądzik bliznowcowy– polega na tworzeniu się przyrosłych blizn w obrębie zmian typowych dla trądziku. Często towarzyszy trądzikowi ropowiczemu lub skupionemu. Typ ten występuje w okolicach ciała typowych, ale spotyka się również przypadki, w których zmiany bliznowate występują niemal wyłącznie na skórze karku.

• Trądzik z objawami ogólnymi o ciężkim przebiegu – występuje wyłącznie u młodych mężczyzn. Wykwity skórne mają charakter podobny do tych w trądziku ropowiczym bądź skupionym, ale dochodzi do ich rozpadu i zmian krwotocznych. Objawom miejscowym, tzn. wykwitom skórnym, towarzyszą także objawy ogólne – bóle stawowe oraz gorączka.

• Trądzik wywołany– jest to trądzik powstający w wyniku drażniącego działania czynników znajdujących się w środowisku zewnętrznym oraz leków i kosmetyków stosowanych w celach pielęgnacyjnych. Rozróżnia się kilka rodzajów trądziku wywołanego w zależności od przyczyny jego powstania:

1. Trądzik zawodowy – wywoływany jest przez substancje, takie jak chlor, oleje oraz dziegcie.

2. Trądzik polekowy – ten typ trądziku może być spowodowany stosowaniem steroidów (wykwity głównie na klatce piersiowej, brak zaskórników) oraz innych leków (takich jak witamina B12, jod czy barbiturany), które wydzielają się przez gruczoły łojowe, działając na nie drażniąco, i powodują wzrost wydzielania łoju.

3. Trądzik kosmetyczny – w tym typie trądziku zmiany powstają poprzez zamknięcie ujść gruczołów łojowych po zastosowaniu pudrów, róży i kremów. Wykwity mają głównie charakter zaskórników, a najczęstsze umiejscowienie to policzki.

4. Trądzik niemowlęcy – związany jest ze stosowaniem olejków mineralnych do pielęgnacji skóry niemowląt. Występuje najczęściej na twarzy, a wykwity są grudkowe i ropne. Często zauważyć można występowanie na skórze dziecka torbieli ropnych, natomiast nigdy nie występują, typowe dla trądziku pospolitego, zaskórniki.

Trądzik wywołany różni się od pozostałych rodzajów trądziku tym, że czynnik sprawczy jest z reguły znany, a sama przypadłość ustępuje w przypadku jego usunięcia.

Trądzik pospolity w większości przypadków ustępuje samoistnie w okolicy 20.–30. roku życia. Leczenie trądziku o dużym nasileniu bądź jego innych odmian polega na stosowaniu leków miejscowych na wykwity skórne, antybiotyków, 13-cis kwasu witaminy A czy też preparatów antyandrogenowych oraz terapii naświetlaniami lampami imitującymi światło słoneczne. Leczenie zawsze dobierane jest indywidualnie do każdego pacjenta w zależności od typu trądziku oraz stopnia jego nasilenia