Trądzik różowaty (rosacea)

Trądzik różowaty (rosacea) jest uciążliwą, przewlekłą chorobą skóry. Dotyczy wyłącznie twarzy. Objawia się występowaniem rumieni, grudek i krost (popularnie nazywanych „pryszczami”) w środkowej części twarzy, czyli na czole nosie i policzkach.

Ma to związek ze zwiększoną produkcją łoju. Charakterystyczne jest łatwe czerwienienie się, które pojawia się pod wpływem emocji, wiatru czy zmian temperatury. Przyczyną są zaburzenia w funkcjonowaniu drobnych naczyń – nieprawidłowe kurczenie się i rozszerzanie (zaburzenia naczynioruchowe). Najbardziej zaawansowaną i zarazem końcową postacią choroby może być rhinophyma. Zdarza się bardzo rzadko i dotyka prawie wyłącznie mężczyzn. Polega na powstaniu zmian guzowatych w obrębie nosa, wynikających z przerostu jego tkanek (gruczołów łojowych, naczyń). Niesłusznie rhinophyma bardzo często kojarzona jest z alkoholizmem („nos alkoholika”). Taka ocena jest bardzo krzywdząca dla cierpiących z tego powodu osób, ponieważ występowanie guzowatości nosa nie ma zbyt wiele wspólnego ze spożywaniem alkoholu.

Trądzik różowaty to dość popularne schorzenie – dotyczy nawet 10% społeczeństwa. Są to zazwyczaj osoby w wieku dojrzałym (> 40 lat), głównie kobiety. Zdarzają się jednak przypadki zachorowań już w drugiej dekadzie życia. Choroba nie występuje przed okresem pokwitania.

Przyczyny trądziku różowatego

Nie poznano jeszcze jednoznacznej przyczyny tej choroby. Wiele sytuacji może wpłynąć na rozwój trądziku. Zaburzenia naczynioruchowe najprawdopodobniej są związane z nadpobudliwością układu nerwowego. Stąd skłonności do łatwego czerwienienia się. Rumień pojawia się na twarzy pod wpływem wielu czynników: emocje, stres, wysoka lub niska temperatura, słońce, wiatr, ćwiczenia fizyczne, pikantne potrawy, niektóre leki. Zauważono też, że osoby mające problemy z przewodem pokarmowym znacznie częściej cierpią z powodu powyższych zmian skórnych. Zaburzenia predysponujące do rozwoju rosacea najczęściej mają związek z żołądkiem (za duża lub za mała kwaśność soku żołądkowego, choroba wrzodowa, zakażenie bakterią Helikobakter pylori). Fakt, że schorzenie nie występuje przed okresem dojrzewania wskazuje na powiązanie z gospodarką hormonalną. Potwierdza to też tak częste pojawianie się trądziku u kobiet w okresie menopauzy oraz zaostrzenia w czasie miesiączek. Dużą rolę w rozwoju zmian na twarzy wydają się mieć przewlekłe zakażenia pewnymi rodzajami roztoczy i drożdzaków. Ich rozwojowi sprzyjają też niedobory witamin (szczególnie z grupy B) i niewłaściwa dieta (ostre przyprawy, używki).

Postacie i przebieg trądziku różowatego

• Prerosacea – okres zwiastunów 

Pierwsze objawy mogą wystąpić na wiele lat przed pojawieniem się utrwalonych zmian skórnych o charakterze rosacea. Często dotyczą już 20-latków. Jednym z pierwszych zauważalnych objawów jest nadwrażliwość lub nietolerancja kosmetyków do pielęgnacji twarzy. Następnie obserwuje się napadowe czerwienienie twarzy pod wpływem opisanych wcześniej czynników oraz rumień na policzkach i brodzie. W tym okresie wszystkie zmiany są przemijające i wynikają ze zwiększonej wrażliwości naczyń krwionośnych. To dobry moment, aby udać się do dermatologa. Lekarz doradzi jakich sytuacji należy unikać oraz jaki rodzaj kosmetyków korzystnie wpłynie na przewrażliwioną skórę. Wdrożenie takiej profilaktyki może uchronić przed utrwaleniem się rumienia na twarzy oraz wystąpieniem krost i grudek. 

• Okres rumieniowo-naczyniowy – początek choroby

Około 40 roku życia nasila się napadowe czerwienienie twarzy, a rumień powoli ulega utrwaleniu. Jeszcze bardziej nieprzyjemne może okazać się uczucie napiętej skóry, pieczenie lub swędzenie. W tym czasie stają się zauważalne teleangiektazje (rozszerzone naczynia powszechnie znane jako „pajączki”). 

• Okres grudkowo-krostkowy

Jak sama nazwa mówi charakteryzuje się występowaniem na twarzy grudek i krost („pryszczy”). Wykwity powstają na podłożu rumienia, który już nie znika z twarzy. W tym stadium choroby u połowy pacjentów pojawiają się powikłania oczne. Cierpią oni z powodu zapalenia spojówek, brzegów powiek, czasem nawet rogówki. Objawia się to pieczeniem, uczuciem obecności piasku pod powiekami, nasilonym łzawieniem, obrzękiem powiek i nadwrażliwością na światło. 

• Rhinophyma – stadium zejściowe

To najcięższa postać trądziku. Na szczęście występuje bardzo rzadko. Jest domeną mężczyzn. Kobiety dotknięte tego rodzaju zmianami to niezwykła rzadkość. Guzowate zmiany w obrębie nosa potrafią być bardzo szpecące.

Leczenie trądziku różowatego

Sposób leczenia jest uzależniony od stadium i nasilenia choroby. Jest ono najskuteczniejsze w okresie zwiastunów (prerosacea). Bardzo duże znaczenie ma profilaktyka, która czasem pozwala zapobiec utrwaleniu zmian skórnych. Zaleca się unikanie czynników zaostrzających objawy: długotrwałego przebywania na wietrze, wysokich i niskich temperatur, ograniczenie spożywania alkoholu i ostrych przypraw do minimum. Należy też dużą uwagę zwrócić na pielęgnację twarzy. Wolno używać tylko kosmetyków do skóry wrażliwej, natomiast zrezygnować ze wszystkich, które mogą zawierać alkohol. Mycie twarzy powinno być znacznie ograniczone (najwyżej 1-2 razy dziennie). Istotną rolę odgrywa też ochrona przed światłem słonecznym – stosowanie kosmetyków z wysokim filtrem przeciwsłonecznym.

Pełnoobjawowy trądzik różowaty leczy się bardzo podobnie jak trądzik pospolity. Miejscowo (na skórę twarzy) stosuje się kremy maści i areozole zawierające różnego rodzaju antybiotyki (tetracyklinę, erytromycynę, metronidazol) lub środki działające na roztocza czy drożdżaki. Leczenie ogólnoustrojowe ma na celu zlikwidowanie przypuszczalnej przyczyny trądziku (np. eliminacja Helikobakter pylori, wyrównanie zaburzeń hormonalnych). Stosuje się też podawane doustnie antybiotyki (tetracyklinę, doksycyklinę, metronidazol). Gdy krosty są bardzo liczne, podaje się pochodną witaminy A – izotretinoinę. To skuteczny lek, ale ma silne działanie uszkadzające płód. Dlatego przyjmujące go kobiety muszą stosować antykoncepcję hormonalną. Dodatkowo używa się witamin o działaniu przeciwłojotokowym: PP, B2, C.

Zmiany guzowate w obrębie nosa zazwyczaj są leczone chirurgicznie. Dobre efekty obserwuje się również po terapii laserowej.